Dawa pan mab bad bai Lutksan palat T.2 lak klur ka Kur Syiem Sutnga na u Syiem Bilat

Ka Dorbar Kur jong ki Syiem Sutnga ha ryngkat bad kiwei kiwei ki kur ba dang ia dei thana ba ki khot ki khatsaw khnong ka la long ha ka 30tarik Kyllalyngkot, 2025 ha Madankynsaw, Mookyndeng, East Jaintia Hills. Da ki hajar ngut ki parakur parakha na kylleng ka thaiñ Khasi bad Jaintia ki la ia lum paidbah ha kane ka dorbar ban iakren ia ki kam pynroi bad pynneh pynsah ia ki riti dustur tynrai. Ki kur ba la iasnoh kti lang ki long ki kur Saio, Stui, Samaiang, Pajuh, Pakem, Passah, Salahe, Law, Shadap, Pasleiñ bad kiwei kiwei kynthup ruh ia ki kur Syiemlieh bad Syiemiong jong ka Hima Nongkhlaw, Hima Nongspung bad kiwei kiwei ki ba hiar pateng na ki Syiem Sutnga. Napdeng ki jingkren bakynsai jong ki rangbahkur, ka jingkren jong u muktiar rangbah ka jylla, u Bah Erwin Khnong Syiem Sutnga ka long ka ba la pynkyndit bynriew ym tang ia ka kur, hynrei ia ka Hima Jaintia bad ka jylla hi baroh kawei. U bah Erwin ula lum la lang ki dulir jong ka longiing syiem Sutnga bad jong ka Hima Jaintia da kaba pynkhreh ban dawa na ka Sorkar Bilat ia ka bai lutksan na kaba la shah ban beiñ bad shah iuhroit ha ka sorkar Bilat naduh kumba arspah snem mynshwa. Nalor kata u Bah Erwin u la kynthoh ba dei ban dawa panmab na u Syiem Charles jong ka Ri Bilat na ka daw ba la thombor ia ka longbriew manbriew da ki kpa tymmen jong ki syiem Bilat ha ki spah snem ba la leit. Ha u snem 1835, ka sorkar Bilat ka la pynduh pyndam ia ka iktiar longsyiem jong ki syiem Jaintia bad ka la hiarthma ban pyniasnoh shalade ia ka Hima Jaintia hapoh ka jingsynshar ka sorkar Bilat. Ka jingban beiñ bad shah iuhroit ka dang iai bteng pateng la pateng haduh ba la mih sa uwei u khlawait ka Ri Pnar u Kiang Nangbah ha u snem 1860 ter ter ban iakhun pyrshah ia ka sorkar Bilat. Hynrei kata ka jingban beiñ bad shah iuhroit ka khlem kut haduh ba la kem bikar ia u Kinag Nangbah bad rai pynrem da kaba phasi ha khmat ki paidbyllien ha Iawmusiang ha ka 30tarik Nohprah, 1862.

Kumta u Bah Erwin Syiem Sutnga u la pynkhreh ki dorkhas ka ba kynthup ruh ia ka bai lutksan ka ba khajoh haduh arlak klur tyngka da ka jingkheiñ jingdiah ka ba la pynbiang katkum ka aiñ. Ha ka jingkren mardor jong u Bah Erwin Khnong Syiem Sutnga, u la pan ka jingkyrshan na ka kur Syiem Sutnga ban aikti lang na ka bynta ban lah ban ioh ia ka hok ba la shah banbeiñ bad shah iuhroit ha ka sorkar Bilat kumba arspah snem mynshwa. Kane ka jingpynkhreh ia ki dorkhas ka long katkum ka lynti jong ka aiñ ka ba sdang naduh ka Khyrnit Bahynriew jong ka Riti SDynshar ka Ri India bad ha ki shlem bishar bapher bapher ha la ki kyrdan ba ka kliar duh kata ka Supreme Court of India bad wat haduh ka aiñ satlak pyrthei ha ka iktiar hong ka International Court of Justice. U Bah Erwin Syiem Sutnga u la ban jur ba ka ba la bakla da ki longshwa manshwa jong ki syiem bad ka sorkar Bilat ha ki spah snem ba la leit ka la shongdor ba ki dei ban siew bai lutksan katkum ba la buh jingkheiñ jingdiah bad ba u Syiem Charles jong ka Ri Bilat u dei ban panmab na ki khun ki hajar jong ka Hima Jaintia. Kane ka jingdawa ia ka hok katkum ka longbriew manbriew kan long da ka jingthoh sha ka sorkar Bilat lyngba ki dorkhas, ba la kyrshan da ki dulir aiñ ban pynskhem ia ka jingthombor jong ka Sorkar Bilat ia ki ritpaid ha kylleng ka pyrthei, ha kaba ka Hima Jaintia ruh ka la shah ban bor palat liam. Wat hapdeng ki jingialeh ban iada ia la ka ri ka muluk ka sorkar Bilat ka khlem suitñiew bad thombor naphang bad dei kata ka daw bah ba la pynshongnia ia kata ka jingdawa ban panmab bad ban buria ia ka bai lutksan naduh kita ki spah snem haduh mynta kumba la buh ryntih ia baroh ki jingkheiñ jingdiah.

Nalor kata ka jingdawa ka ba la ioh jingkyrshan na ka kur Syiem Sutnga, u Bah Erwin Syiemn Sutnga u la kyntu ruh ia la ki parakur parajait ba ki dei ban pynneh pynsah bad ri kyndong ia la ka riti dustur tynrai, khamtam ka riti kheiñkur kheiñkha na ka kmie ba ka dei ban iai rasong pateng-la-pateng. Nalor kata ka la don ruh ka jingshad bad jingrwai tynrai ba la pynshongshit da ki khun samla jong ki kur Syiem Sutnga bad ki Khatsaw Khnong, kumjuh ruh la pynkup burom ia ki khun samla jong ki kur ki ba la tyngshaiñ ha la ki jingpule bad jingtrei katkum ka jingtbit ba kyrpang. Kum shi bynta ha ka synshar khadar jong ka jylla ruh, u Bah Erwin K Syiem Sutnga u la kyntu kynpham ia la ki parakur parajait ba ki dei ban shim bynta shitrhem ha ka ba ia jied ia ki nongmihkhmat sha ka Dortbar Thawaiñ Dalariti da ki rangbah ki ba hok, ki ba tipriti bad ki ba don ka maiñ rangbah ban ialam bad iada ia ki riti dustur tynrai jong ka jaitbynriew. La pynwai ia ka dorbar ki kur Syiem Sutnga Khatsaw Khnong da ka ba la pynhiar ia ka lama jong ka kur da u Khlieh Rangbah, u Bah Ransom Sutnga ha ryngkat ki rangbahkur ba hakhlieh duh jong ka Dorbar Kur Syiem Sutnga bad Khatsaw Khnong Kur. Hadien ba la pynhiar noh ia ka lama, ki parakur parajait shibyllien ki la ia shad pyllun ka lympung kumba ju long ka dustur ban shitrhem shuh shuh kata ka sngi lumkur bad ban iai duriap ban pynneh pynsah ia la ki riti dustur tynrai.